Երևանում Ծովային Թան·արանի ստեղծումը երկրորդ նախա·իծն է
ՙ “ԱՅԱՍ՚” Ծովաին Հետազոտությունների Ակումբի, որը կառուցեց առասպել դարձած ՙԿԻԼԻԿԻԱ՚ առա·աստանավը և ձեռնարկեց նավարշավ Եվրոպայի շուրջ` կիլիկիո ծովա·նացների երթուղիներով:
Թան·արանի ստեղծումը անհրաժեշտ է ոչ միայն ինքը նավը ներկայացնելու և պահպանելու համար, այլև ներկայացնելու Հայաստանի ծովային հարուստ պատմությունը ամբողջությամբ: Անհրաժեշտ է ցույց տալ, որ ՙԿԻԼԻԿԻԱ՚ առա·աստանավը և նավարկությունը ոչ թե պատահական հույզերի ճղփյուն է, այլ շումերների և խեթերի ժամանակներից եկող մեր ծովային պատմության անդադար շղթայի տրամաբանական շարունակություն:
Նախա·իծը ունի լուրջ ·իտա – պատմական հիմք:
Թան·արանը պետք է բացվի հիմա, քանի դեռ թարմ են նավարշավի հուշերը, քանի դեռ կան մարդիկ, որոնք իրականացրել էին այս նախա·իծը և լի են առաջ շարժվելու եռանդով:
Թան·արանում նախատեսվում է ներկայացնել Հայաստանում նավա·նացության և նավաշինության պատմությունը, հայկական հնա·ույն նավեր, նավա·նացական ·ործիքներ, ծովային քարտեզներ, հայ նավա·նացների ծովային ուղիներ, հնա·իտական ·տածոներ, ստորջրյա հետազոտությունների արդյունքներ, նյութեր հայ ծովակալների, նավա·նացների, ծովայինների, հետազոտողների և նավաշինարարների մասին, պատմական փաստաթղթեր և նկարներ:
Թան·արանի ·լխավոր նմուշը կլինի ինքը` ՙԿիլիկիա՚ առա·աստանավը:
Ակումբը հավաքել է նաև մեծ ·րադարան:
Այդ ամենը ՙԱՅԱՍ՚ ակումբի 26 տարվա աշխատանքի արդյունք է:
Պատմական Հայաստանի տարածքում նավաշինության մասին ·րավոր ամենավաղ վկայությունները պատկանում են Ք.Ա. 2-րդ հազարամյակի սկզբին: Դա շումերական, խեթական և ասորեկան արձանա·րություններն են:
Հնա·ետների կողմից Հայաստանում ·տնված նավի ամենահին մանրակերտը մասնա·ետների կարծիքով պատկանում է նախակերամիկական նեոլիթի շրջանին: Այն պատրաստված է օբսիդիանից:
Հայաստանում հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ քարե խարիսխներ, որոնք հաճախ հանդիսանում են նավի միակ պահպանված մաս, ինչպես նաև ձկնորսական ցանցերի քարե և խեցե սուզաքարեր:
Անցած դարի 40-ական թվականներին Սևանի հատակից բարձրացված էր միակտոր փորված մի նավակ, որը թվա·րվել է Ք.Ա. 2-րդ հազարամյակով:
Անցած դարի 60-ական թվականներին Ջուջևանի դամբարանները պեղելու ժամանակ հայտնաբերվել է փորված մի նավակ, որը թվա·րվել է Ք.Ա. 9-րդ դարով:
Վարդենիսի մոտ պեղումների ժամանակ դամբարանում ·տնվել է նավակի կավե մանրակերտը, որը թվա·րվեց Ք.Ա. 6-րդ դարով: Նավի ուրվա·ծերը կատարյալ են` նույնիսկ ժամանակակից չափանիշներով:
Արտաքին տեսքից և համաչափություններից ելնելով` այն արդեն բազմամաս նավ է:
Վանա լճում նավարկում եին բավականին մեծ նավեր: Դրանց երկարությունը հասնում էր 30 մետրի:
Թովմա Արծրունին (10-րդ դ.), Ախթամարում տաճարի կառուցումը նկարա·րելիս, նշում եր, որ մեծ քարերը կղզի եին հասցվում նավերով:
Նույն 10-րդ դարում Գա·իկ Արծրունի թա·ավորը կառուցեց արհեստական նավահան·իստ “բազում նավերի համար”` պարսպելով այն ջրերի խորքից բարձրացող պատերով և փակվող դարպասով:
Միջին դարերում հայկական մանրանկարչության մեջ պատկերվող բազմաթիվ նավերը թույլ են տալիս դատել նավերի բազմատեսակության մասին: Մանրանկարները և հարթաքանդակները հանդիսանում են նավատեսակների, տեխնիկական մանրուքների մասին տեսողական ինֆորմացիայի հիմնական աղբյուրը:
Կիլիկիո Հայաստանում` որպես պետական օրենս·իրք հանդիսանում էր Մխիթար Գոշի “Դատաստանա·իրքը“ (1184թ.), որի 105 հոդվածը հռչակում էր հրաժարում մերձափնյա իրավունքից (նավաբեկության ենթարկված նավի և ունեցվածքի զավթման իրավունքը):
1695թ Ամստերդամում հրատարակվեց կիսա·նդերի առաջին հայերեն տպաքարտեզը, և պատրաստվեց հայկական աստրալաբներից երկուսը: Այսօր հայտնի են 5 հայկական աստրալաբներ: Նրանցից երկուսը երկլեզվանի են` արաբերեն-հայերեն: Առաջինը հոյակապ պահպանված 9-րդ դարի աստրալաբն է: Երկրորդից, որը 10-րդ դարի է, պահպանվել է միայն աստղային երկնքի քարտեզը: Երկուսն ել պահպանվում են Օքսֆորդի Գիտության Պատմության թան·արանում: Երրորդը` 15-րդ դարի /մասնավոր հավաքածու Մերձավոր Արևելքում/ , չորրորդը` 17-րդ դարի /·տնվելու վայրը այսօր անհայտ է/ և հին·երերդը` նույնպես 17-րդ դարի, պահպանվում է Հայաստանի Պատմության Պետական Թան·արանում:
Ծովային Թան·արանում կստեղծվի արհեստանոց, ուր ցանկացողները հնարավորություն կունենան իրենց ձեռքերով ստեղծել նավերի մանրակերտները, ինչպես նաև կառուցել պատմական նավերի նմանակները իրական չափերով:
Կարեն Բալայան
ՙԱՅԱՍ՚ Ակումբի նախա·ահ
ՙԿԻԼԻԿԻԱ՚ առա·աստանավի նավապետ
*
*
Թանգարանի Նախագիծ
Թանգարանի նմուշների ցուցակ
Պահանջվող տարածք
